Feministische standpunten
Het slankheidsideaal is even ongezond voor vrouwen als het corset van onze grootmoeders!
Modestijlen worden beïnvloed door het sociale en politieke klimaat van een tijdperk. Doorheen de geschiedenis werden de opvattingen over vrouwelijke schoonheid in diverse samenlevingen mee ingekleurd door de mode. Zo is het bijvoorbeeld allesbehalve natuurlijk voor vrouwen om met kleine afgemeten pasjes te lopen.
In bepaalde culturele middens verhinderde de modestijl vrouwen om op een natuurlijke wijze te bewegen! Ze droegen bijvoorbeeld hoge hakken, nauwe rokken, corsetten, crinolines, accessoires…. die het hen vrijwel onmogelijk maakten om normaal te stappen!
Het slankheidsideaal is even beperkend voor de vrijheid en gezondheid van vrouwen als het corset in voorbije eeuwen!
Extreme idealen!
Doorheen de geschiedenis werden vrouwen van diverse origine of standen gedwongen om ten koste van zichzelf aan mode- en schoonheidsidealen te beantwoorden!
Het corset
Werd ontworpen om het vrouwelijke bovenlijf kunstmatig in te snoeren. Zo kregen vrouwen namelijk een wespentaille… Ten gevolge van die praktijk leden vrouwen na verloop van tijd soms aan kortademigheid, spijsverteringsstoornissen, gebroken of misvormde ribben, beknelde organen! Ook gewoon bewegen was soms een hele opgave…
In het Victoriaanse tijdperk was het zandloperfiguurtje in zwang. Daarom droegen vrouwen enorme pofmouwen (die later de geschiedenis ingingen als schapenbotmouwen!) en ongelooflijk wijde hoepelrokken die in vorm gehouden werden door een wijd uitstaand raamwerk (crinolines)!
De Crinolette
In het Victoriaanse tijdperk waren vrouwenkleren allesbehalve praktisch. Daarmee werd duidelijk gemaakt dat vrouwen niet hoefden te werken, sterker nog: dat er van hen over ‘t algemeen maar weinig actie verwacht werd. De crinoline geraakte in onbruik, daarom werden de wijde rokken gedrapeerd in een kussentje op de rug (de crinolette).
In het laat Victoriaanse en vroeg Edwardiaanse tijdperk hadden vrouwenkleren vaak een lange sleep. Dat maakte bewegen wel erg onpraktisch. Vrouwen konden dus niet anders dan traag en statig schrijden.
De opvatting in het westen dat vrouwen doorgaans weinig trek hebben (in eten) is een sociale constructie, een overblijfsel uit de Victoriaanse tijd! In dat streng moralistische en puriteinse tijdperk werd eten gelijk gesteld met seks hebben – daarom mocht een Victoriaanse vrouw zich aan geen van beide te buiten gaan!
Belladonna of (dodelijke nachtschade)
Men beweert wel eens dat Italiaanse vrouwen vaak Belladonna in hun ogen druppelden om de pupillen groter te maken en mooier te worden. Belladonna is een uiterst giftige plant die een coma of zelfs de dood kan veroorzaken, zelfs bij een kleine dosis!
Lange nekken in plaats van dikke
In Birma(Myanmar) zijn lange nekken het toppunt van schoonheid. Sommige vrouwen van de Padaung stam dragen 16 tot 20 ringen rond hun nek, en tot 30 ringen rond hun enkels! (Myanmars.net). Als een meisje vijf jaar oud wordt, krijgt ze een eerste ring rond haar nek geschoven, het aantal en de waarde van haar ringen zijn een statussymbool voor haar. In de loop der jaren rekken de ringen haar nek uit. Zo wordt ze in de ogen van haar stamgenoten mooier. Tegen de tijd dat ze trouwt is haar nek ongeveer 25 cm langer geworden.
Een vrouw die overspel pleegt wordt bij de Padaung gestraft door de ringen rond haar nek weg te nemen. Ze is dan verplicht om de rest van haar leven liggend door te brengen, anders stikt ze. Door jarenlang ringen rond haar nek te dragen zijn haar nekwervels misvormd, de nekspieren hebben geen kracht meer en kunnen het gewicht van haar hoofd niet meer dragen!
De voeten afbinden
In de Chinese cultuur was het afbinden van vrouwenvoeten in het verleden heel gewoon. Als een meisje vijf jaar oud werd, bond haar moeder haar voeten in zodat ze kleine klompvoetjes kreeg. Hoe kleiner hoe beter. Voeten die maar 7,5 cm lang waren kregen de eretitel ‘gouden lotus’. Dat belette niet dat vrouwen als het ware door het leven moesten strompelen. De schrijfster Pearl Buck schreef meerdere boeken waarin deze praktijk omstandig wordt beschreven (Oostenwind, Westenwind bijvoorbeeld).
Vandaag heeft China grotendeels het westerse consumptiepatroon overgenomen.
Het communistische regime van Mao maakte voorgoed een einde aan de praktijk van het voeten afbinden in 1949. In die tijd werden vrouwen dankzij een verknipte vorm van feminisme verheven tot gelijken van de man op de werkvloer
Door de introductie van de vrije markt zijn de mensen verslingerd geraakt aan het schoonheidsideaal dat ze kennen uit de advertenties.
Het hoofd inbinden
De praktijk van het inbinden van het hoofd om een verlengd of afgeplat hoofd te krijgen was geen geïsoleerde praktijk. Je vond hem terug in Borneo, Afrika, Frankrijk (in het Deux-Sevre district tot op het einde van de 19de eeuw) en Vanuatu, Malakula.
Het inbinden van het hoofd begint op Vanuatu als een kind ongeveer een maand oud is. Elke dag wordt het hoofd van het kind ingesmeerd met een pasta om de huid te verzachten. Verband dat gemaakt is van de binnenschors van de bananenboom wordt rond het hoofd van het kind gewikkeld, daarover wordt dan een geweven mandje gedrapeerd dat met touwen stevig wordt vastgeknoopt. Dit proces wordt gedurende 6 maanden regelmatig herhaald om de gewenste, verlengde vorm te verkrijgen. Als de opzet geslaagd is en het hoofd ziet er uit als een kachelpijp, wordt aan de trotse bezitter een hogere intelligentie en status toegeschreven. De persoon in kwestie staat bovendien in nauw contact met de wereld der geesten.
“We verlengen de hoofden van onze kinderen omdat dat tot onze traditie behoort, wij vinden die uitgerokken hoofden trouwens mooi.” Een vrouw van Zuid Malakua.
De Mursai
In het land van de Mursai in zuidelijk Ethiopië dragen vrouwen grote schijven van hout of klei in hun lip om zich mooier te maken. Ook de Kayapo indianen in Brazilië kennen deze praktijk, al is hij geleidelijk aan in onbruik aan het geraken.
Het proces begint bij de aanvang van de puberteit als de lip van het meisje gespleten wordt om de schijf aan te brengen. In de loop der jaren wordt die oorspronkelijke schijf regelmatig vervangen door grotere exemplaren. De omvang van de schijf in de lip van een vrouw is bepalend voor de waarde van haar bruidsschat - Hoe groter de schijf hoe meer geld de familie krijgt van hun toekomstige schoonzoon om met hun dochter te kunnen huwen. Veel Mursai vrouwen houden de praktijk in ere, hoewel hij door de moslim regering van Ethiopië buiten de wet werd gesteld
Egyptenaren
De oude Egyptenaren waren meesters in het verfraaien van hun lichaam. Zowel mannen als vrouwen waren erg begaan met hun uiterlijk. Vrouwen droegen lippenstift en blush die gemaakt werd van rode oker, groene oogschaduw die gemaakt werd van malachiet, en zwarte eyeliner. Ze verbleekten hun huid met henna, en gebruikten lichaamsoliën. Een vrouw van hoge komaf verfde haar nagels rood, en bracht een laagje goudstof aan op haar tepels!
De bokkensprongen van het gewicht
De ideale lichaamsomvang is in de loop van de westerse geschiedenis nooit erg stabiel geweest. De opvattingen over ‘het ideale gewicht’ veranderden voortdurend!
Wat in het verleden de norm was, is vandaag dikwijls gedateerd of lelijk en vice versa. En dat geldt ook voor de schoonheidsidealen in diverse culturen
De jaren 1800
Een veeleer plomp, vlezig en volslank lichaam dat in vorm gehouden werd door een stevig aangesnoerd corset dat de taille goed deed uitkomen – dat was het schoonheidsideaal van het Victoriaanse tijdperk. In dat tijdperk vonden vrouwen het even erg om mager te zijn, als wij vandaag om dik te zijn!
Hieronder vindt u een voorbeeld van dat logge ideaal. Het is een tekst uit een advertentie voor een product om te verdikken: “FAT-TEN-U Foods” (geen grap) anno 1890:
Probeer niet om te lijken op die onfortuinlijk vrouw, die zich terugtrekt op haar slaapkamer om haar schrale lichaam te verbergen voor haar geliefde.
“In vier weken kwam ik dankzij de befaamde FAT-TEN-U Foods van Professor William 18 kg aan in gewicht. Ik voelde me van de weeromstuit veel vrouwelijker en gezonder.”
1900
In dit tijdperk werden vrouwer actiever en atletischer. Slank zijn werd populairder vermits het tellen van calorieën min of meer uitgroeide tot een wetenschap. Dokters lanceerden het concept van ‘het ideale gewicht’.
Ten tijde van de Eerste Wereldoorlog moest de mode wel veranderen onder invloed van de nieuwe levensstijl. Veel vrouwen gingen uit werken omdat hun echtgenoot aan het front vocht, de kleren werden praktischer en gaven vrouwen meer bewegingsvrijheid!
1914
De eerste Beha zag het licht! Hij werd ontworpen op maat van de nieuwe, actieve, atletische vrouw.
1920
Het tijdperk van de jazz – moderne vrouwen leidden een druk sociaal leven, bezochten jazz bars en clubs. Ze werden flappers (bakvissen) genoemd en droegen glitterjurken, die ontworpen waren voor de dansvloer.
De ideale flapper was slank, zelfs jongensachtig gebouwd, en veel vrouwen bonden hun bovenlijf in om een afgeplat profiel te krijgen! Dit androgyne (noch mannelijk, noch vrouwelijk) figuur werd benadrukt door losse jurken te dragen die borsten en rondingen verhulden.
flapper
1930:
Hollywood maakte vrouwelijke ronde vormen glamoureus. Marilyn Monroe is dé femme fatale van het ogenblik
1940:
De Tweede Wereldoorlog drukte een stempel op de mode. Pakjes en jurken kregen een militaire toets. Rantsoeneringen en beperkingen hadden een invloed op de mode. Lichaamsvet werd gezien als een teken van gulzigheid en als een belemmering van de persoonlijke efficiëntie
1950:
Het was belangrijk dat vrouwen er goed uitzagen voor hun echtgenoten die thuiskwamen van het front. Vrouwen namen een voorbeeld aan het wulpse lichaam van Marilyn Munroe om de eigen rondingen te gaan cultiveren
1959:
Barbie doet haar intrede.
1960:
Terwijl minirokjes en Twiggy de toon zetten voor het slankheidsideaal, was de hippiemode eerder bandeloos en eclectisch. Tegelijk vocht de feministische beweging voor nieuwe en gelijke kansen voor vrouwen.
1970
De fitness rage begon, en slank en gespierd is het na te streven ideaal.
1977
Punk ! Was het product van de opstandige jeugd – hun gekreukte broeken, aan repen gescheurde t-shirts en fluorescerende hanenkammen waren een statement tegen alle vormen van conformisme
1980
Powerkleren verbreedden de schouders van de vrouwenpakjes om duidelijk te maken dat zij in economisch opzicht aan macht willen winnen (Denk maar aan Sue Ellen in de soap ‘Dallas’). De fitness-video gekte bleef voortduren in een poging om – niet alleen een slanke, maar ook een gespierde look te creëren
1990
Gewichtscontrole wordt een miljardenindustrie. De ideale schoonheid is zeer lang en mager, met grote borsten. Slechts weinig vrouwen beantwoorden aan dat beeld en het is verdomd moeilijk om het ideaal te bereiken!
2000:
Vandaag is het nog altijd ‘in’ om hyperslank te zijn. Vrouwen laten liposuctie toepassen, ondergaan maagverkleiningen, en borstoperaties om de gamine-look te bereiken. Deze ‘look’ is door toedoen van de media wereldwijd een ideaal geworden.
